|
|
Największa struktura we Wszechwiecie
Największš strukturš wykrytš we Wszechwiecie jest kokonowa warstwa galaktyk o rednicy 650 min lat wietlnych, otaczajšca Lokalnš Supergromadę. Odkrycie to, dokonane przez zespół francuskich astronomów kierowanych przez Georgesa Paturela, zostało ogłoszone w czerwcu 1994 r
Najdalszy widoczny obiekt
Najbardziej oddalonym ciałem niebieskim widocznym z Ziemi gołym okiem jest Wielka Galaktyka w Andromedzie (o wielkoci gwiazdowej 3,47), znana również jako obiekt Messier 31. Jest to wielka wirujšca mgławica w kształcie spirali, znajdujšca się w odległoci ok. 2 310 000 lat wietlnych od Ziemi i poruszajšca się w jej kierunku. Przy dobrych warunkach gołym okiem można zaobserwować Messier 33, Galaktykę Spiralnš w Gwiazdozbiorze Trójkšta (o wielkoci gwiazdowej 5,79), oddalonš o 2 530 000 lat wietlnych.
Najdalszy obiekt
Kwazary (ich masy ocenia się na miliard razy większe od masy Słońca), wysyłajšce silne promieniowanie radiowe, sš uważane za aktywne centra odległych galaktyk. Interpretacja stopnia ich poczerwienienia (przesunięcia linii widmowych promieniowania ku czerwieni) jako miary odległoci, jest ograniczona przez brak wiedzy o stałych uniwersalnych. Rekordowe poczerwienienie wynosi 4,897 i okrelili je w lutym i marcu 1991 r. Donald P. Schneider, Maarten Schmidt i James E. Gunn. Jeli przyjšć, że istnieje obse/wowa/ny horyzont, którego prędkoć ucieczki równa się prędkoci wiatła, byłby on oddalony o 14 mld lat wietlnych. Kwazar PC 1247+3406 jest, jak wynika z interpretacji danych, oddalony o 94,4 % tej wartoci czyli 13,2 mld lat wietlnych.
Najjaniejszy obiekt
Jest nim kwazar HS1946+7658, który jest co najmniej 1,5 x 1015 razy janiejszy niż Słońce. Jego odkrycie zostało ogłoszone w lipcu 1991 r. Posiada on poczerwienienie 3,02, a więc jego odległoć od Ziemi ocenia się na 12,4 mld lat wietlnych.
Najbardziej gwałtowny wybuch w kwazarach
13.11.1989 r. zespół japońsko-amerykański zaobserwował, że energia emitowana przez kwazar PKS0558-504 (znajdujšcy się w odległoci ok. 2 mld lat wietlnych) zwiększyła się o dwie trzecie w przecišgu trzech minut. Wypromieniowana energia jest równowartociš energii wytwarzanej przez Słońce w cišgu 340 000 lat.
Najstarsza galaktyka
W kwietniu 1992 r. ogłoszono, że satelita COBE, wystrzelony przez NASA 18.11.1989 r., odkrył niewielkie fluktuacje temp. mikrofalowego tła Kosmosu(-270,424°C). Zinterpretowano to jako lad poczštku tworzenia się galaktyk w obrębie Wszechwiata, już w pierwszym miliardzie lat po Wielkim Wybuchu (Big Bang).
Największa galaktyka
Największš jest centralna galaktyka Gromady Galaktyk Abell 2029, oddalona od nas o 1070 min lat wietlnych. Odkryli jš w lipcu 1990 r. Juan M. Usona, Stephen P. Boughan, Jeffrey R. Kuhn (USA). rednica tej galaktyki wynosi 5,6 min lat wietlnych (80 razy więcej niż rednica naszej Galaktyki, Drogi Mlecznej). Iloć wiatła, emitowanego przez niš, jest odpowiednikiem promieniowania 2 bilionów (2 x 1012) Słońc.
Najbliższa galaktyka
Najbliższa naszej galaktyce jest Galaktyka Karłowata w Strzelcu, oddalona o 82 000 lat wietlnych.
Najodleglejsza galaktyka
Jest niš radiogalaktyka 8C 1435+635, którš odkrył w maju 1994 r. zespół holendersko-brytyjsko-amerykański. Jest ona odległa od nas o ok. 13 mld lat wietlnych. Jednak w 1994 r. w ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe) odkryło galaktyki o poczerwienieniu 4,38, równe oddaleniu o 13,1 mld lat wietlnych.
Najjaniejsza galaktyka
Jest niš superjasna galaktyka FSC10214+4724 (zidentyfikowana w 1990 r. przez satelitę IRAS, badajšcego Kosmos w podczerwieni) o jasnoci 4,7 x 10" Słońc, odległa o 11,6 mld lat wietlnych.
Najbliższa gwiazda
Pomijajšc Słońce, najbliższa nam jest słaba Proxima Centaur!, odkryta w 1915 r. a oddalona o 4,225 lat wietlnych (4 x 1013 km). Najbliższš obserwowanš okiem nie uzbrojonym jest gwiazda podwójna Alfa Centaura widoczna na półkuli płd. nieba i odległa o 4,35 lat wietlnych.
Największa gwiazda
Nadolbrzym klasy M, Betelgeuse -a Oriona (górna lewa gwiazda w gwiazdozbiorze Oriona), odległy o 310 lat wietlnych, ma rednicę 70 min km, 500 razy większš niż Słońce. Otoczony jest warstwš pyłowš oraz halo rozrzedzonego gazu o łšcznej rednicy 8,5x10" km.
Najmniejsza gwiazda
Neutronowe gwiazdy, które mogš mieć masę równš trzykrotnej masie Słońca, posiadajš rednicę tylko 10-30 km.
Najcięższa gwiazda
Zmienna ti Carinae (eta Kila), odległa o 9100 lat wietlnych posiada masę 150 do 200 razy większš niż Słońce.
Najlżejsza gwiazda
Jeden z elementów milisekundowego pulsara PSR B157+20 to biały karzeł o masie równej 0,02 mas Słońca (20 mas Jowisza), który wyparowuje pod wpływem szybko rolujšcej gwiazdy neutronowej. Uważa się, że bršzowe karły, takie jak Gliese 229B, posiadajš masę 20-50 planet wielkoci Jowisza.
Najjaniejsza gwiazda
Gdyby obserwować gwiazdy z tej samej odległoci, to najjaniejszš byłaby ti Carinae (eta Kila), której całkowita jasnoć jest 6,5 min razy większa od Słońca. W 1843 r. jej absolutna jasnoć była 60 min razy większa niż jasnoć Słońca. Jednakże wizualnie najjaniejszš jest hiperolbrzym Cygnus OB2 nr 12, oddalony o 5900 lat wietlnych. Posiada absolutnš wielkoć gwiazdowš -9,9 (jest 810 000 razy janiejszy od Słońca). Jasnoć ta może być porównywalna z jasnociš nadolbrzyma IVb 59 pobliskiej galaktyki Messier 101.
Najjaniejsza gwiazda widziana z Ziemi
Syriusz A (alfa Wielkiego Psa) oddalony o 8,64 lat wietlnych, jest najjaniejszš gwiazdš na niebie. Jego wielkoć gwiazdowa wynosi obecnie -1,46, maks. wzronie do -1,67 do 61 000 r. Ma rednicę 233 min km i masę 2,14 razy większš od masy Słońca.
Najsłabsza gwiazda
Bršzowy karzeł Gliese 229B, odkryty w padzierniku 1994 r. na orbicie odległej o ok. 6,6 mld km od gwiazdy głównej Gliese 229A, znajduje się w odległoci 18,6 lat wietlnych. Jego jasnoć jest 500 000 razy mniejsza od Słońca, a widoczna jasnoć 500 min razy mniejsza. Temperatura pow., poniżej 700°C, jest najniższš znanš temp. gwiazdy.
Najmłodsza gwiazda
Dwie protogwiazdy o wspólnej nazwie IRAS-4, znajdujšce się głęboko w chmurach pyłu mgławicy NGC1333, odległej o 1100 lat wietlnych, wydajš się najmłodszymi gwiazdami. W maju 1991 r. oszacowano, że te protogwiazdy jeszcze przez co najmniej 100 000 lat nie będš w pełni uformowanymi gwiazdami.
Najstarsza
Najstarsze gwiazdy w naszej Galaktyce znajdujš się w Halo Galaktycznym, daleko od płaszczyzny Drogi Mlecznej. Odkryła je grupa prowadzona przez Timotny Beersa (USA), która od stycznia 1991 r. znalazła 70 takich gwiazd, choć oczekuje się, że zostanie ich odkrytych ok. 500. Gwiazdy takie prawdopodobnie powstały ok. 1 mld lat po Wielkim Wybuchu (Big Bang).
Pulsary
Wród pulsarów, których prędkoć rotacji została dokładnie wyznaczona, najszybciej obracajšcym się obiektem jest PSRB1937+214 odkryty w listopadzie 1982 r. przez grupę pod kierownictwem Donalda C. Backera. Znajduje się on w niewielkim gwiazdozbiorze LdS w odległoci 11 700 lat wietlnych i posiada okres pulsacji 1,5578064949 milisekund, co odpowiada 641,9282518 obrotów na sekundę. Pulsarem, który posiada najmniejsze spowolnienie obrotów i dlatego stanowi najdokładniejszy zegar gwiezdny, jest PSR J0034-0534 o stabilnoci 6,7x10'21 s/s. Jego odkrycie ogłoszono we wrzeniu 1993 r.
Najjaniejsza supernowa
Najjaniejsza supernowa kiedykolwiek widziana przez człowieka to SN 1006, zauważona w kwietniu 1006 r. w pobliżu gwiazdy p Wilka. wieciła przez dwa lata i osišgnęła wielkoć gwiazdowš -9 do -10. Uważa się, że pozostałociš po jej wybuchu jest radioródło G327, 6+14,5, odległe prawie o 3000 lat wietlnych. Inne supernowe były obserwowane w latach 1054, 160411885, a ostatnio 23.02.1987 r., kiedy łan Shelton zauważył w Wielkim Obłoku Magellana supernowš (oznaczonš jako SN 1987A) oddalonš o 170 000 lat wietlnych. Była ona widoczna gołym okiem w chwili swojej największej jasnoci w maju 1987 r.
Gwiazdozbiory
Największym sporód 88 gwiazdozbiorów jest Hydra (Wšż Wodny), która pokrywa 3,16 % całego nieba i liczy co najmniej 68 gwiazd widocznych okiem nieuzbrojonym. Gwiazdozbiór Centaur, dziewišty pod względem zajmowanej powierzchni, obejmuje co najmniej 94 takie gwiazdy. Najmniejszym gwiazdozbiorem jest Krzyż Południa zajmujšcy tylko 0,16% całego nieba.
Zodiak
Największym gwiazdozbiorem zodiakalnym jest gwiazdozbiór Panny o pow. 1294,428 stopni kwadratowych, a najmniejszym Koziorożec o pow. 413,947 stopni kwadratowych. Gwiazdozbiór Byka posiada największš liczbę 125 jasnych gwiazd (do 6 wielkoci), podczas gdy Baran, Koziorożec i Waga majš ich najmniej, bo tylko po 50 każdy.
|